ضمیر مرجع چیست؟ – به زبان ساده همراه با مثال و تمرین


ما به جای اسم از ضمیر استفاده می کنیم و اسمی که با ضمیر جایگزین می شود، ارجاع به همان ضمیر نامیده می شود. مثلاً در عبارت «محمد برادر من است». او فرزند دانش آموز است.»، اشاره به ضمیر «او» در جمله دوم، اسم «محمد» در جمله اول است. در این مقاله از مجله فرادرس می آموزیم که مرجع ضمیر چیست و چگونه آن را تشخیص دهیم. در زیر با پرکاربردترین ضمایر فارسی آشنا می شویم. پس از مطالعه مقاله، می توانید با پاسخ دادن به سوالات چهارگزینه ای در پایان، میزان یادگیری خود را بسنجید.

ضمیر مرجع چیست؟

همه ضمایر جایگزین اسم و مرجع ضمیر در واقع اسمی است که ضمیر جایگزین آن می شود. مثلاً در جمله «رستم آمد و مادرش را دید» به جای «رستم» در کلمه «مادر» از ضمیر «آش» استفاده شده تا از تکرار این نام جلوگیری شود و متن روان و خواندنی تری داشته باشد. . برای آشنایی بیشتر با ضمایر و قواعد آنها، پیشنهاد می کنیم فیلم آموزشی ادبیات فارسی کلاس هفتم فرداس را مشاهده کنید که لینک آن را در کادر زیر مشاهده می کنید.

فیلم مطالعاتی ادبیات فارسی کلاس هفتم فرادرس

کلیک

گاهی اوقات ضمیر مرجع در همان جمله ضمیر یا جمله قبل از آن وجود دارد. البته این یک قاعده ثابت نیست و در بسیاری از موارد پیش می آید که نه در جمله ای که ضمیر در آن آمده است و نه در جمله های بعدی اشاره به ضمیر وجود دارد. بنابراین، ما باید یاد بگیریم که چگونه مرجع هر ضمیر را به درستی شناسایی و تشخیص دهیم.

مثال مرجع با ضمیر

در جدول زیر مرجع ضمایر ذکر شده در جمله ها را از راست به چپ مشخص کرده ایم.

یک مثال ارجاع با ضمایر
سهراب برادرش به مدرسه برد سهراب
خانواده ام به شیراز رفتند. آنها را آنها دوست دارند سفر کنند. خانواده ی من
دوستانتی دیدی شما (هر اسم مفرد دوم شخص)
یک کتابم آنرا برگردان! من (هر اسم اول شخص مفرد)

در مطلب زیر از مجله فرادرس به طور کامل در مورد ضمیر در زبان فارسی توضیح داده ایم:

پرکاربردترین ضمایر فارسی

ضمایر مختلفی در زبان فارسی وجود دارد که هر کدام کاربرد خاصی دارند، اما از این جهت که جایگزین اسم می شوند، همگی شبیه هم هستند. بنابراین همه ضمایر دارای مرجع ضمیری هستند، زیرا آنها یک اسم را جایگزین کردند. در جدول زیر به معرفی ضمایر شخصی فردی و پیوسته که پرکاربردترین ضمایر فارسی هستند می پردازیم و سپس با مثال هایی از این نوع ضمایر نحوه تشخیص مرجع ضمیر را توضیح می دهیم. برای یادگیری کامل مبحث ضمایر و مرجع ضمایر تماشای فیلم درس ادبیات فارسی پایه هفتم فردارس را به شما پیشنهاد می کنیم. ما لینک این آموزش را در کادر زیر قرار داده ایم:

فرادرس فیلم مطالعاتی ادبیات فارسی پایه هفتم

کلیک

شخص و شماره ضمایر شخصی گسسته ضمایر شخصی پیوسته
اول شخص مفرد از جانب
دوم شخص مفرد بنابراین – تی
سوم شخص مفرد و – ش
اول شخص جمع چی من
دوم شخص جمع شما مال شما
سوم شخص جمع او شاون

در مقاله مجله فردرس در مورد انواع ضمایر به طور کامل به انواع ضمایر فارسی پرداخته ایم.

آشنایی با ضمیر در فارسی هفتم

ضمایر در نقش های دستوری مختلفی استفاده می شوند و می توانند بسیاری از نقش های اسم ها را پر کنند. به همین دلیل باید با نقش های دستوری مانند نقش فاعل، نقش فاعل، مفعول فعل متعدی، متمم، قید فعل و بسیاری موارد دیگر آشنا باشیم تا بدانیم ضمیر ما در کدام نقش به جای اسم در جمله استفاده می شود. همچنین برای تشخیص ارجاع ضمایر، گاهی لازم است معنای جمله یا شعر را فهمید یا از کلمات دیگری مانند افعالی که در جمله هستند کمک گرفت. بنابراین برای یادگیری و شناخت یک موضوع خاص نیاز به دانستن بسیاری از موضوعات دیگر داریم. به همین منظور در این قسمت چند فیلم و فیلم آموزشی فوق برنامه با موضوع ادبیات آورده ایم تا بتوانید با استفاده از آنها به زبانی ساده اما دقیق موضوعات مختلف زبان و ادبیات فارسی را بیاموزید.

برای مشاهده مجموعه فیلم های آموزش ادبیات فارسی و درس نویسندگی دبیرستان فرادرس روی عکس کلیک کنید.
  • فیلم آموزشی ادبیات فارسی کلاس هفتم فردس
  • فیلم آموزش رایگان شی غیرفعال فراسیان فراس
  • فیلم آموزشی ادبیات فارسی کلاس هشتم فردارس
  • فیلم آموزشی ادبیات فارسی کلاس نهم فرداس

برای دسترسی به آموزش های بیشتر پیشنهاد می کنیم از سری فیلم های آموزش ادبیات فارسی و نویسندگی دوره راهنمایی که در لینک زیر قرار داده ایم دیدن فرمایید:

  • مجموعه ای از فیلم های ادبیات فارسی و نگارش دروس متوسطه فوق برنامه

روشی برای تشخیص ضمایر مرجع

تا اینجا ما یاد گرفته ایم که مرجع یک ضمیر چیست، اما همچنین باید یاد بگیریم که چگونه آن را تشخیص دهیم. برای تشخیص مرجع یک ضمیر، ممکن است یکی از دو حالت ذکر شده در زیر را داشته باشیم. در زیر هر دو مورد را با مثال بررسی می کنیم، اما قبل از آن پیشنهاد می کنیم فیلم آموزشی ادبیات فارسی کلاس هشتم فرداس را که لینک آن در کادر زیر قرار دارد را مشاهده کنید.

فیلم فارسی آموزی – پایه هشتم در برنامه فوق برنامه

کلیک

  • وجود ارجاع به ضمیر
  • فقدان مرجع ضمیر

در این بخش به مثالی از نحوه تشخیص مرجع ضمیر در هر یک از این موقعیت ها می پردازیم.

وجود ارجاع به ضمیر

این به معنای موقعیت هایی است که ارجاع به ضمیر در همان جمله ضمیر یا در جملات قبل از آن است. در این موارد باید در این جملات به دنبال واژه ها و اسم ها باشیم باید از نظر معنا و شخص و عدد با ضمیر مطابقت داشته باشد. در مثال های زیر نحوه انجام این کار را می آموزیم.

مثال 1

در مثال زیر فقط یک جمله داریم و در یک جمله هم ضمیر و هم ضمیر وجود دارد. ضمیر در جمله زیر ضمیر پیوسته «-آش» است و مرجع آن کلمه «سهراب» است زیرا از نظر معنا و شخص و عدد (سوم شخص مفرد) با ضمیر «آش» مطابقت دارد.

سهراب پدرش اره

مثال 2

در مثال زیر جمله طولانی تری داریم اما باز هم ضمیر و مرجع آن در یک جمله هستند. ضمیر ما در این جمله «تن» و مرجع آن «علی و زهرا» است. زیرا معنای جمله این است که علی و زهرا دستور داده شده اند که کتابهای خود را از سفره بردارند و از لحاظ شکلی شخص و عدد «علی و زهرا» همان ضمیر «تن (دوم شخص جمع)» است.

علی و زهرا! کتاب های سریعمال شما آن را از روی میز بردارید.

مثال 3

در مثال زیر جمله ای داریم که شامل دو نام «علی» و «زهرا» است. هر دو اسم شخص و عدد می توانند به ضمیر «او» اشاره کنند. از جانب از نظر معنا، فقط «علی» می تواند مصداق این ضمیر باشد، زیرا فاعل فعل «کمک» علی است و اگر مصداق ضمیر «او» نیز خود علی بود، نیازی به این نبود. نام زهرا را در جمله ذکر کنید. یا اگر قرار بود علی به خودش کمک کند (یعنی مرجع ضمیر خودش است) به جای ضمیر «او» ضمیر «خود» می آمد.

علی، برادر زهرا، ب و کمک می کند.

مثال 4

در مثال زیر دو جمله و سه ضمیر داریم. مصداق ضمیر «مرد» در جمله اول است یعنی «من و لیلی» مصداق آن است. اشاره به ضمیر «ما» در جمله دوم همان دو اسم است. اشاره به ضمیر «او» در جمله دوم نیز در جمله اول آمده است، اشاره به این ضمیر کلمه «مادر ما» است.

من و لیلی رفتیم پیش مادرممن ما رفتیم. چی قبل از اینکه حرکت کنید، برای و یک دسته گل نیلوفر خریدیم.

فقدان مرجع ضمیر

ممکن است به جملات یا شعرهایی برسیم که ضمیر آن نه در خود جمله باشد و نه در جملات قبل. در چنین حالتی نباید فکر کنیم که ضمیر ما مرجعی ندارد، زیرا هر ضمیری به جای اسم به کار می رود پس نمی تواند مرجعی باشد. در حقیقت در این مواقع مرجع ضمیر ما پنهان است و در این مواقع باید مرجع ضمیر را با معنا یا شخص و عدد پیدا کنیم. در مثال های زیر با این روش بیشتر آشنا خواهید شد.

مثال 1

در جمله زیر کلمه یا اسم واحدی نداریم که بتواند اشاره ای به ضمیر فردی «او» باشد. اما از نظر معنا می دانیم که همه ما آفریده خدا هستیم، پس مرجع ضمیر در این جمله «خدا» است.

همه ما آفریده شده ایم و هستند.

مثال 2

و در جمله بعدی ضمير مرتبط «-م» ارجاعي ندارد و از نظر معني به شخص خاصي اشاره نمي شود، پس مي توان گفت هر اسم اول شخص مفرد مي تواند مرجع اين ضمير باشد.

اگر به کلماتم اگر گوش می کرد، این اتفاق نمی افتاد.

مثال 3

در بیت زیر کلمه ای که بتواند اشاره ای به ضمایر «آش» و «او» باشد، وجود ندارد، اما از نظر معنا می فهمیم که اشاره آنها «محبوب» است، زیرا مضمون آیه درباره عشق و محبت است. شاعر از آستین و عشق معشوقش صحبت می کند.

جان در آستین شنیدش دلاور
عشق یک علم است و مثل آتشی تیز
(عطار)

تمرین ارجاع با ضمایر

اکنون که متوجه شدیم مرجع ضمیر چیست و چگونه آن را تشخیص دهیم، با پاسخ به سوالات چهارگزینه ای زیر می توانید میزان یادگیری خود را از این مقاله بسنجید. برای پاسخ، کافی است روی گزینه صحیح مورد نظر خود کلیک کنید و با کلیک بر روی گزینه “مشاهده پاسخ” پاسخ صحیح را مشاهده کنید. همچنین هر پاسخ صحیح دارای یک امتیاز می باشد و پس از پاسخ به تمامی سوالات می توانید با کلیک بر روی گزینه “دریافت پاسخ آزمون” امتیاز خود را مشاهده کنید.

نتیجه

در این مقاله از مجله فرادرس با مثال های مختلف یاد گرفتیم که مرجع ضمیر چیست و چگونه در موقعیت های مختلف آن را تشخیص دهیم. در پایان سوالات چهارگزینه ای را قرار داده ایم تا با استفاده از آنها میزان درک خود را از موضوع مرجع ضمیر بسنجید.

متن مرجع ضمیر چیست؟ – به زبان ساده همراه با مثال و تمرین اولین بار در مجله فرادرس. به نظر می رسد.