فعل واجب در یک نفر چیست؟ – به زبان ساده همراه با مثال و تمرین


فعل امری شخصی است که علاوه بر اینکه مفعول ندارد، شناسه هم ندارد و فاعل آن با افزودن ضمیر فاعل و استمراری اضافی یا ضمیر جداگانه (در زمان گذشته فارسی) مشخص می شود. به عنوان مثال، فعل “پسند” یا “مرتب” افعال امری مفرد هستند که دارای شناسه نیستند. در صورت سوم مفرد به کار می رود اما شخص و عدد آنها با ضمایر استمراری و جزئی نشان داده می شود. این نوع افعال معمولا با افعالی مانند آمدن، بودن، شدن و… ساخته می شوند. در این مقاله از مجله فرادرس با مثال های مختلف می آموزیم که فعل امری اول شخص چیست و چگونه تشکیل و به کار می رود. در نهایت برای بررسی میزان یادگیری خود می توانید به سوالات چهارگزینه ای که ارائه کرده ایم پاسخ دهید.

فعل واجب در یک نفر چیست؟

بر خلاف فعل متعدی، فعل امری نه به مفعول نیاز دارد و نه می تواند مفعول بگیرد. ولی فعل امری تک نفره نوعی از فعل امری یا غیر گذری است که شناسه نمی گیرد و همیشه به صورت سوم شخص مفرد استفاده می شود و شخص و عدد با ضمایر متصل (مستمر) یا مجزا (فرد) قبل از آن مشخص می شوند. آی تی. علت نامگذاری این افعال این است که فعل آنها همیشه به صورت سوم شخص مفرد می آید و مطابق شخص خودش به کار نمی رود. ساختار این نوع فعل در گذشته با ساختار امروزی آن متفاوت است. بنابراین، در گذشته ضمیر شخصی فعل مورد نیاز یک شخص را جدا یا جدا از هم می‌گفتند و در فارسی استاندارد امروزی ضمایر این فعل را به صورت استمراری می‌آوریم. برای آشنایی بیشتر با انواع افعال امری و متعدی، تماشای سری فیلم های آموزش ادبیات فارسی و فوق برنامه نویسی در دوره راهنمایی را به شما پیشنهاد می کنیم. لینک این فیلم ها در زیر آمده است.

مجموعه تصویری آموزش ادبیات فارسی و نگارش در دوره راهنمایی – درس، تمرین، حل مثال و تست در ساعات فوق برنامه

کلیک

در ادامه با فرمول ایجاد این نوع فعل در متون کهن و فارسی امروز آشنا می شویم و هر کدام را با یک مثال بررسی می کنیم.

ساختار فعل مورد نیاز یک نفر است

همانطور که قبلا گفتیم این نوع فعل در گذشته ساختار متفاوتی داشته و امروزه ساختار متفاوتی دارد اما برای شناسایی این فعل باید هر دو ساختار را شناخت. نحوه ساختن فعل امری مفرد در فارسی امروزی مانند فعل «غمگین شدم» و مطابق کادر زیر است:

(fdbqoute bg_color='blue-grey')

اسم یا صفت + ضمیر استمراری + افعالی مثل «بودن»، «بودن»، «گرفتن»، «گرفتن» و…

(/fdbqoute)

اما در زبان فارسی گذشته فعل امری مفرد را به گونه ای دیگر می ساختند. مانند فعل “او مرا غمگین کرد”، نحوه انجام آن را در کادر زیر نشان داده ایم:

(fdbqoute bg_color='blue-grey')

ضمیر جدا + را + اسم یا صفت + افعالی مثل “بودن”، “بودن”، “گرفتن”، “گرفتن” و…

(/fdbqoute)

مثالی از فعل امری مفرد

تمام افعال جملات جدول زیر افعال امری مفرد هستند و ما ساخت قدیم و جدید آنها را در کنار هم قرار داده ایم تا بتوانید آنها را با هم مقایسه کنید.

فعل امری مفرد بررسی ساختار فعل امری تک نفره
از دست او لجباز شد. لج (اسم) + -َ م (ضمیر فردی) + گرفت (فعل)
خواهر من میتس برنده شد. مت (صفت) + -َ ش (ضمیر فردی) + بارد (فعل)
او ناراحت است زیاد خوب. او (ضمیر فردی) + را + غم (اسم) + است (فعل)
غمگین بودیم. ما (ضمیر فردی) + را + غم (اسم) + شد (فعل)

در قسمت بعدی هم از ساختار قدیم فعل امری مفرد و هم از ساختار امروزی آن با مثال در تمامی اشخاص و اعداد فعل فارسی استفاده می کنیم.

صرف فعل امری مفرد

اکنون که با ساخت این فعل در گذشته و حال آشنا شدیم، برای آشنایی بیشتر با ساختار این فعل، از مصدر «خوابیدن» در همه افراد زبان فارسی استفاده می کنیم. اما قبل از آن تماشای ویدیوی آموزش رایگان فعل فرادرس فردارس را به شما پیشنهاد می کنیم که با مشاهده آن تمامی مباحث مربوط به افعال فارسی را فرا خواهید گرفت.

فیلم آموزش افعال فارسی – به زبان ساده (رایگان) در برنامه فوق برنامه

کلیک

شخص و شماره امر مفرد امروز فعل امری در شخص گذشته
اول شخص مفرد رویام گرفت از جانب به خواب رفتن
دوم شخص مفرد رویاتی گرفت بنابراین به خواب رفتن
سوم شخص مفرد رویاش گرفت و به خواب رفتن
اول شخص جمع یک رویامن گرفت چی به خواب رفتن
دوم شخص جمع یک رویامال شما گرفت شما به خواب رفتن
سوم شخص جمع یک رویاشاون گرفت آنها را به خواب رفتن

یادداشت 1: می بینید که در تمام افعال جدول بالا، فعل گرفتن به صورت سوم شخص مفرد است. چیزی که شخص و تعداد فعل را تعیین می کند، ضمایر استمراری و غیر استمراری است که قبلاً ذکر کردیم.

تبصره 2: در فارسی استاندارد امروزی، ما معمولاً از ساختار فعل امری تک نفره قدیمی استفاده نمی کنیم چون به جریان متن ما لطمه می زند. اما دانستن آن مهم است تا مشکلی برای شناخت این نوع فعل در متون و اشعار کهن نداشته باشیم.

آموزش افعال فارسی

افعال در زبان فارسی از جنبه های مختلف از جمله ساختار، صورت، زمان و … به انواع مختلفی تقسیم می شوند که بررسی هر یک نیازمند شناخت دقیق و کامل عناصر مختلف اسمی و فعلی است. البته برای یادگیری فعل و انواع آن، شناخت خود فعل کافی نیست و هر زمان حال با ویژگی های خاص خود شامل موضوعات و نقش های دستوری دیگری نیز می شود که بدون یادگیری آنها نمی توانیم این فعل خاص را یاد بگیریم. شاید بتوان گفت که این قاعده برای همه موضوعات مختلف ادبیات فارسی صادق است. به همین منظور در سطور زیر تعدادی از فیلم های آموزشی و مجموعه های ویدئویی ساخت فرادرس را قرار داده ایم تا با دیدن آن ها تمامی موضوعات و مباحث ادبیات فارسی را فرا بگیرید.

برای مشاهده مجموعه فیلم های آموزشی ادبیات فارسی و نگارش فوق برنامه دبیرستان روی تصویر کلیک کنید.
  • آموزش ویدیویی رایگان افعال فارسی به زبان ساده
  • فیلم آموزشی ادبیات فارسی کلاس یازدهم فردارس
  • فیلم آموزشی ادبیات فارسی کلاس دوازدهم فرداس
  • فردارس کلاس 10 فیلم مطالعاتی ادبیات فارسی فردارس

برای دسترسی به فیلم های آموزشی بیشتر، پیشنهاد می کنیم مجموعه فیلم های آموزشی ادبیات فوق برنامه و نگارش را مشاهده کنید:

  • مجموعه فیلم های آموزش ادبیات فارسی و نویسندگی دوره متوسطه

صرف فعل امری یک شخص در زمان های مختلف

از آنجایی که فعل امری یک نفر کمی پیچیده است، در جدول زیر این فعل را با مصدر «درد آدان» در تمام زمان های افعال فارسی به کار برده ایم تا بتوانید با این فعل و ساختار و صرف آن بیشتر آشنا شوید. و در ساخت و شناسایی. شما هم با آن مشکلی ندارید.

فیلم مطالعاتی ادبیات فارسی – فوق برنامه پایه دوازدهم

کلیک

ساختار زمان فعل مورد نیاز یک شخص است یک مثال ساده از فعل امری مفرد
گذشته سادهاسم یا صفت + ضمیر استمراری + مضارع) من مریض شدم
گذشته استمراری (اسم یا صفت + ضمیر استمراری + می + مضارع) به من صدمه زد
گذشته استمراری («دارا» + اسم یا صفت + ضمیر استمراری + می + مضارع) احساس بیماری می کردم
اسم مفعول (اسم یا صفت + ضمیر مستمر + صفت مفعول +) درد دارم
گذشته استمراری متعدی«دارا» + اسم یا صفت + ضمیر استمراری + می + صفت مفعول است) من مریض شده ام
اسم مفعول (اسم یا صفت + ضمیر استمراری + صفت مفعول + “بودن”) درد دارم
گذشته دور (اسم یا صفت + ضمیر پیوسته + صفت مفعول + “بود”) به من صدمه زد
گذشته های دورتر (اسم یا صفت + ضمیر پیوسته + صفت مفعول + “بود”) من مریض شده ام
مضارع قید (اسم یا صفت + ضمیر استمراری + may + فعل سوم شخص مفرد) درد دارم
حال استمراری («دارا» + اسم یا صفت + ضمیر استمراری + می + فعل سوم شخص مفرد) درد دارم
مطیعانهاسم یا صفت + ضمیر استمراری + ب + سوم شخص مفرد فعل) درد دارم
آینده (اسم یا صفت + ضمیر استمراری + «ویل» + مضارع) به من صدمه خواهد زد

نقش های دستوری اجزای فعل امری مفرد

گرامرهای مختلف در این مورد اختلاف نظر دارند. خانلری ضمیری استمراری یا منقطع را معرفی کرده که با فعل و به جای معرف آن آمده و فاعل فعل را مفرد می داند. یعنی مثلاً در آیه زیر «تو» مضمون است، زیرا این جمله به این معنی است: «خوشحالی».

من به شما علاقه دارم و تو همه جای من هستی
هیچکس بهتر از تو نیست
(فرهی سیستانی)

ولی فرشیدور گمان می کند که ضمایر مجزا و متصل افعال مورد نیاز یک شخص را محمول و جمله بعد از آن را محمول در نظر گرفت. مثلاً در جمله زیر «عصبانی شدن» یک محمول منسوب به مفعول آن «آنها (آنها)» است. البته قبلا در مجله فرادرس اطلاعات کاملی در مورد مسند و مسندالیا ارائه کردیم که برای آشنایی بیشتر و بهتر می توانید در مقاله مربوطه مطالعه کنید.

آنها را عصبانی شدند.

ولی محمد جواد شریعت افعال امری مفرد را فعل مرکب می داند که به جای ضمایر فاعل یا شناسه های لفظی، جزء اول آنها (اسم یا صفت) با ضمایر مفعول مرتبط همراه می شود.

نمونه سوال با فعل امری اول شخص

حالا که فهمیدیم فعل امری اول شخص چیست و چگونه تشکیل می شود و چگونه به کار می رود، بهتر است با پاسخ دادن به سوالات چهارگزینه ای زیر، آموخته های خود را بسنجید. برای این کار باید بر روی گزینه صحیح مورد نظر کلیک کنید و سپس روی گزینه “مشاهده پاسخ” کلیک کنید تا پاسخ صحیح سوال را مشاهده کنید. هر کدام از این سوالات حاوی یک امتیاز است و پس از پاسخ به همه آنها می توانید با کلیک بر روی گزینه “مشاهده پاسخ آزمون” امتیازی را که جمع آوری کرده اید مشاهده کنید.

نتیجه

در این مقاله مجله فرادرس با مثال های مختلف یاد گرفتیم که فعل امری اول شخص چیست و چگونه آن را بسازیم. در زیر این فعل را در شش شخص و تعداد افعال فارسی و در تمام زمان های آن به کار برده ایم و سپس به نقش های دستوری اجزای این فعل پرداخته ایم. در پایان مقاله سوالات چهارگزینه ای را قرار داده ایم تا بتوانید سطح یادگیری خود را بسنجید.

نوشتن فعل مورد نظر در اول شخص چیست؟ – به زبان ساده همراه با مثال و تمرین اولین بار در مجله فرادرس. به نظر می رسد.